Sêrt (Siirt) kent merkezine yakın bir yerde bulunan ve hem 1915 hem de 1990'lı yıllardan kalma çok sayıda cenazenin bulunduğu Newala Qesaba, kayyum tarafından yeniden imara açıldı. Villaların yanı sıra hastane ve kız yurdunun da yapıldığı bölgede, kazı esnasında çıkarılan kemiklerin çöpe atıldığı iddia edildi.

Tepkilere ve yapılan başvurulara rağmen inşaatın durdurulmadığı bölgede ciddi bir hafızasızlaştırma politikasının yürütüldüğünü belirten Mimar ve Mühendisler Odası (TMMOB) Sêrt Şube Sekreteri Fırat Şimşek, kayyumun bölge dışında imar alanlarına dair aldığı bütün kararlarında kent kurumlarını dahil etmediği ve bunun kamu zararına neden olduğunu ifade etti.

31 Mart 2024 seçimleri sonrası seçilen Belediye Meclis üyeleri, kayyum imzasıyla Newala Qesaba’nın olduğu alanın imara açılmasına dair kararları 7 Haziran 2024’te iptal etti.

Sêrt Belediyesi’ne yeniden kayyum atanmasıyla birlikte, toplu mezar yeri olarak kalan Newala Qesaba bir kez daha imara açıldı. Kayyum idaresindeki belediyede, nisan ayı meclis toplantısında İmar Planı’nda değişikliğe gidildi. Plan değişikliğiyle birlikte, Newala Qesaba’da beş ila sekiz katlı binaların yapılmasının önü açıldı.

KEMİKLER ÇÖPE ATILIYOR

Newala Qesaba, 1915 Ermeni Soykırımı’nın ardından çok sayıda Ermeni’nin toplu olarak gömüldüğü, aynı zamanda 1980 sonrası çıkan çatışmalarda şehit düşen Kürdistan Özgürlük Gerillaları ve faili meçhul cinayetlere uğrayan sivillerin de toplu bir şekilde defnedildiği bir alan.

22 Nisan 1989’da derede ilk kez kazı yapıldı ve birkaç saat içinde sekiz kişinin kemiklerine ulaşıldı. Kazı çalışmaları, aynı gün valiliğin talimatıyla durduruldu ve o günden bu yana derede çalışma yapılmadı. Son olarak bölgenin ranta açılmasıyla beraber bulunan kemikler çöpe atıldı. Konuya dair açıklama yapan İnsan Hakları Derneği (İHD) Siirt Şubesi, kemiklerin incelenmesi ve insanlık suçunun bir an önce durdurulması çağrısında bulundu.

Konuya dair değerlendirmede bulunan Mühendis Fırat Şimşek, kayyumun aldığı kararlarla kentte yürüttüğü tahribatı ve Newala Qesaba'nın son durumunu ajansımıza değerlendirdi.

Newala Qesaba’daki imar revizyonlarına karşı daha önce Sêrt Belediyesi’ne itiraz dilekçesi verildiğini ve yürütmeyi durdurma davası açtıklarını belirten Şimşek, adli tatil nedeniyle sürecin yavaş ilerlediğini ifade etti.

“Bir kentte imar planlaması yapılacaksa, o kentin meslek odalarından teknik görüş alınması önemlidir. TMMOB’un teknik yanı güçlüdür ve kamu yararını önceler” diyen Şimşek, kayyum uygulamalarının planlama süreçlerinde şeffaflığı ortadan kaldırarak meslek örgütlerini etkisizleştirdiğini söyledi.

'400 MİLYON TL YERİN ALTINA GÖMÜLDÜ'

Şimşek, bölgede daha önce yaşanan mühendislik hatalarına da dikkat çekti. Newala Qesaba’da inşa edilen 400 yataklı hastanenin zemin etüdüne uygun olmadığı halde inşaatına devam edildiğini hatırlatarak, şunları söyledi:

“İdare, hastane yerini değiştirmek yerine zemin iyileştirmesi yoluna gitti ve yaklaşık 400 milyon TL bütçe yer altına gömüldü. Bir diğer örnek, Siirt’teki 750 kişilik öğrenci yurdu. Binaların zemin etüdü yapılmadan inşa edildi. Altı ay kullanıldıktan sonra binaların temellerinde çökmeler başladı ve öğrenciler tahliye edildi. Yaklaşık 10 yıldır o yurtlar atıl durumda bırakıldı.”

'KAYYUMLAR TAHRİBATA NEDEN OLUYOR'

Şimşek, bölgede yıllardır yaşanan çatışma süreçlerinin yalnızca dağlarda değil; kentlerdeki yıkımlarda, orman yangınlarında, güvenlik barajlarında, zorla yerinden edilmelerde, kuralsız madencilik faaliyetlerinde ve bugün Berwarî ile Şirnex'teki ağaç kıyımlarında da etkisini gösterdiğini söyledi.

“Bu çevresel tahribat ve fiziksel yıkım, mesleki sorumluluğumuza, toplumsal etik duruşumuza ve kamu yararı ilkesine doğrudan bir saldırı biçimi haline gelmiştir” diyen Şimşek, teknik hizmetleri dışlayan bir yönetim anlayışının kenti ve bölgeyi getirdiği olumsuz tabloya işaret etti.

'SAVAŞ, EKOLOJİK VE TOPLUMSAL TAHRİBATLARA NEDEN OLUYOR'

Savaşın yol açtığı ekolojik ve toplumsal tahribatın unutulmaması gerektiğini belirten Şimşek, bazı zararların telafi edilmesinin mümkün olduğunu ifade etti:

“Doğaya verilen zararın bir kısmı telafi edilebilir. Savaşa ayrılan devasa bütçenin, kamu yararına ve sosyal devlet anlayışına ayrılması gerektiğini savunuyoruz. Bu doğrultuda, ‘Barış sürecinde mühendislerin rolü ne olacak?’ başlıklı bir paneli Mardin’de düzenlemek için hazırlık yapıyoruz. Kentin mühendis ve mimarları olarak, barış sürecine tam destek verdiğimizi göstermek, sürecin olgunlaşmasına katkı sunmak ve yol gösterici olmak istiyoruz.”

'BİR HAFIZA MEKANI HALİNE GETİRİLMELİDİR'

Newala Qesaba’nın toplumsal bir hafıza mekânı haline gelebileceğini de vurgulayan Fırat Şimşek, şunları ekledi:

“Az önce bahsettiğimiz savaşın doğamıza, kentlerimize ve insanımıza verdiği zararın unutulmaması gerekir. Bu tahribatın hafızada kaydedilmesi çok önemlidir. Newala Qesaba, bir hafıza mekânı haline getirilebilecek önemli bir alandır.”