Dünya Sağlık Örgütü’nün COVID-19’un doğal ya da laboratuvar sızıntısı olarak ortaya çıkma ihtimallerinin aynı şekilde olası olduğu yönündeki raporu tartışılıyor. Dört yılı aşkın süreye rağmen kaynağın netleşmemesi soru işaretleri yaratıyor.
COVID-19’un ortaya çıkışının üzerinden dört yılı aşkın süre geçmesine rağmen, virüsün nasıl ortaya çıktığı hala aydınlatılamadı. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 27 Haziran’da yayımladığı ikinci Yeni Patojenlerin Kökenleri Bilimsel Danışma Grubu (SAGO) raporu, hem doğal köken hem de laboratuvar sızıntısı ihtimallerini “bilimsel olarak olası” buldu.
Ancak Çin’den talep edilen kritik verilerin paylaşılmaması nedeniyle soru işaretleri giderilemedi.
Rapor, 2022’deki ilk SAGO raporunda olduğu gibi, erken dönem örnekler ve kayıtların eksikliğinin araştırmayı kilitlediğini ortaya koydu. Eski Beyaz Saray COVID-19 Koordinatörü Dr. Deborah Birx, “Çin baştan şeffaf olsaydı, bugün ne olduğunu net olarak biliyor olurduk” dedi. Bilim insanları, köken araştırmasının yalnızca akademik bir mesele olmadığını, gelecekteki salgınların önlenmesi için hayati olduğunu vurguluyor.
Çoğu virolog, SARS-CoV-2’nin hayvanlardan insana doğal yolla geçtiğine inansa da, laboratuvar sızıntısı olasılığı da hala masada. Temmuz ayında yayımlanan Unmasking COVID-19’s True Origins adlı belgesel, bu tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Rapordan haftalar önce, 20 Mayıs’ta, Dünya Sağlık Asamblesi uzun süredir beklenen Pandemi Anlaşmasını kabul etti. Yasal bağlayıcılığı olan anlaşma; patojen verilerinin hızlı paylaşımı, salgın gözetimi için küresel işbirliği ve aşı-tedaviye adil erişim hedeflerini içeriyor. Ancak patojen örneklerinin paylaşımı gibi bazı kritik konular 2026’ya ertelendi.
Bu sırada, salgınla ilgili hayati araştırmaların da sekteye uğradığı belirtiliyor. Ohio Eyalet Üniversitesi’nin, COVID-19 ve uzun COVID tedavileri üzerine yürüttüğü 15 milyon dolarlık bir proje, fon kesintileri yüzünden yarıda kaldı. Proje kapsamında, solunum yetmezliği tedavisinde umut vaat eden bir ilaç için yapılan klinik çalışma tamamen iptal edildi. Bir araştırmacı, “Bir grip pandemisi kapıda, elde sadece oksijen ve umut var” diyerek durumu özetledi.
Bilim insanlarına göre, ders çıkarılması gereken en büyük nokta, pandemiye hazırlık için yatırımların artması gerektiği. DSÖ’nün de belirttiği gibi, “SARS-CoV-2’nin kökenini anlama çalışmaları hala tamamlanmadı.” Ancak şeffaflık, finansman ve siyasi irade olmadan, bu cevapsız sorular yıllarca kalabilir — ve bir sonraki salgın geldiğinde dünya yine hazırlıksız yakalanabilir.
