Özel statülü bir denizaşırı kolektifin siyasi aktörleri Paris yakınlarında yapılan 10 günlük kapalı görüşmelerin ardından, adanın geleceğine dair “Yeni Kaledonya Devleti” projesi üzerinde tarihi bir siyasi mutabakata vardılar. 

Bu mutabakat, bağlayıcı bir anlaşma değil, tarafların kendi kitlelerine bu metni sunup savunacaklarına dair bir siyasi taahhüt niteliğinde.

YENİ BİR DEVLET, AMA FRANSA İÇİNDE

Anlaşma, Fransız Cumhuriyeti içinde kalmak kaydıyla, bir "Yeni Kaledonya Devleti" oluşturulmasını öngörüyor. 

- Bu devletin bir temel yasası (anayasa benzeri) olacak

- Ülke adı, bayrağı, marşı ve resmi sloganı değiştirilebilecek,

- Yeni bir vatandaşlık yasası ve

- Kaledonya değerlerini tanımlayan bir değerler bildirgesi (cumhuriyetçi, Kanak ve Okyanusya değerleri birlikte) içerecek.

Bu temel yasanın, Yeni Kaledonya Kongresi'nde beşte üç (3/5) çoğunlukla kabul edilmesi gerekecek. 

ÇİFTE VATANDAŞLIK SİSTEMİ 

Yeni Kaledonya vatandaşlığı, Fransız vatandaşlığına ek olarak verilecek. Bu vatandaşlık, belirli yasal kriterleri karşılayanlara tanınacak. Ancak Fransız vatandaşlığından vazgeçen, Kaledonya vatandaşlığını da kaybedecek. Yani iki vatandaşlık birlikte var olacak.

BAZI EGEMENLİK ALANLARI DEVREDİLEBİLİR

Başlangıçta, dışişleri, adalet, güvenlik gibi egemenlik yetkileri Fransa’da kalmaya devam edecek, ancak zamanla bu yetkilerin Kaledonya’ya devri mümkün olabilecek. 

Yeni Kaledonya, kendi yetki alanlarında uluslararası ilişkilerde bağımsız hareket edebilecek, ancak Fransa'nın çıkarları ve uluslararası yükümlülüklerine uyumlu şekilde olması gerekecek.

Bu geçişi sağlamak için idari, yargı ve güvenlik kadrolarının yerel olarak eğitilmesi planlanıyor.

YENİ KURUMSAL YAPI VE SEÇİM REFORMU

Yeni düzenleme ile Kongre’deki koltuk sayısı 56’ya çıkarılacak. Seçim sistemi, seçim bölgeleri ve yerel meclisler arasındaki dağılım yeniden düzenlenebilecek. Üç ana bölge (Kuzey, Güney ve Loyauté Adaları) arasında dayanışma mekanizmaları korunacak.

EKONOMİK YENİDEN YAPILANMA VE NİKEL STRATEJİSİ

Ekonomik reformlar da anlaşmanın parçası. Özellikle kamu maliyesinin iyileştirilmesi ve ekonomik kalkınma hedefleniyor. Stratejik öneme sahip nikel madeni konusunda, yerel işleme önceliği olan yeni bir ihracat politikası geliştirilecek. Devlet, bu süreçte mali ve teknik destek sağlayacak.

2026’YA KADAR AŞAMALI GEÇİŞ SÜRECİ

Süreç 2026’ya kadar kademeli şekilde işleyecek:

* 2025 sonbaharında, anayasal düzenleme Fransa Parlamentosu'na sunulacak,

* 2026 Şubatında referandumla Kaledonya halkının onayına sunulacak,

* Mart-Nisan 2026’da organik yasa çıkacak,

* Mayıs-Haziran 2026’da ise bölgesel seçimler yapılacak.

İKNA AŞAMASI

Bu belge nihai bir anlaşma değil, siyasi tarafların kendi topluluklarına bu öneriyi sunma ve savunma taahhüdü niteliğinde. Özellikle bağımsızlık yanlısı FLNKS hareketi, önümüzdeki hafta sonundan itibaren bir kongre toplayarak tutumunu netleştirecek.