ABD ve İran arasında başlayan savaş Ortadoğu ile Körfez ülkelerine yayılırken, Rojhilatê Kurdistan’daki Kürt partileri halkını ve ulusal kazanımlarını korumak için “Rojhilat Siyasi Güçler İttifakı” çatısı altında bir araya geldi. İran rejiminin inkar politikaları ve baskılarına karşı yıllardır parçalı halde mücadele eden partilerin 22 Şubat’ta tek ses olması, Kürt halkı tarafından büyük bir sevinçle karşılandı. Çünkü Kürtler, Rojhilat’ta ilk kez temel hak ve talepleri için ortak hareket etme kararı aldı.

Temel hedeflerini “İran İslam Cumhuriyeti’nin devrilmesi için mücadele etmek, Kürtlerin kaderini tayin etme hakkını sağlamak, Kürtlerin ulusal siyasi iradesine dayalı ulusal ve demokratik bir yapıyı kurmak” olarak belirleyen Rojhilat Siyasi Güçleri İttifakı, ilan edildiği ilk günden itibaren İran ve Türk devleti gibi milliyetçi rejimlerin hedefi oldu.

Nitekim İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Laricani, “Herhangi bir eyleme kalkışmasınlar. Bu tür girişimlere hiçbir şekilde göz yummayacağız” sözleriyle ittifakı açıkça tehdit etti. Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise “Farklı çizgideki Kürt grupların bir araya gelerek bir ittifak kurduklarını, ortak açıklamalar yaptıklarını görüyoruz. Bunları tabii ki yakından takip ediyoruz. Rejimle ne kadar savaşacaklar, bulundukları yerdeki diğer etnisitelerle ne kadar savaşacaklar ne olacak, neyi hedefliyorlar, nereden ne çıkar; hepsini takip ediyoruz, analiz ediyoruz” ifadelerini kullandı.

Tek çatı altında birleşen Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK), İran Kürdistan Demokrat Partisi (KDP-İ), Kürdistan Özgürlük Partisi (PAK), İran Kürdistanı Mücadele Örgütü (Sazman-i Xebat), İran Kürdistanı Devrimci Emekçiler Topluluğu (Komala) ve İran Kürdistanı Emekçileri Topluluğu’nun (Komala) siyasi tarihlerine geçmeden önce, bu partilerin hem Şah hem de İslam Cumhuriyeti döneminde yoğun baskılarla karşı karşıya kalan 12 milyonu aşkın Kürt’ haklarını savunduğunu hatırlatmak gerekiyor.

28 Şubat’ta savaşın patlak vermesiyle birlikte İran rejimi, Başûrê Kurdistan’daki Rojhilatlı örgütlerin kamplarına saldırılar düzenledi. Bir haftayı aşkın süredir PAK, Sazman-i Xebat, KDP-İ ve Komeleya Zehmetkêşan’ın Hewlêr ile Silêmanî’deki kamplarını ve üslerini hedef alıyor. Rejim çöküşün eşiğinde bile Kürtlere yönelik saldırılarını sürdürürken, Siyasi Güçleri İttifakı bu saldırıların İran’ın Kürtlerin hak mücadelesinden duyduğu korku ve zayıflığın bir göstergesi olduğunu belirtti.

“İslam Cumhuriyeti’nin yıkılması ve Kürdistan’ın özgürlüğü için yürüttüğümüz mücadelede kararlılığımızı daha da güçlendirecektir” mesajı veren ittifaktaki partiler, 1945 yılından bu yana Kürtlerin hakları ve demokrasi için siyasi faaliyet yürütüyor.

KÜRDİSTAN ÖZGÜR YAŞAM PARTİSİ (PJAK)

İttifak içindeki en büyük yapılanma olan Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK), Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın fikir ve felsefesini esas alıyor. 2004 yılında kurulan PJAK, İran rejiminin baskılarına karşı yerel, siyasal, savunma ve kadın alanlarındaki farklı yapılanmalarıyla mücadele sahasında yer alıyor. Zagros Dağları’ndan Asos Dağları ve Penjwen-Hawraman bölgesine kadar uzanan bir alanda mevzilerini koruyan PJAK, demokratik öz yönetim ve demokratik konfederalizmin yanı sıra kadın özgürlükçü paradigmayı savunuyor. Eş başkanlık sistemiyle yönetilen tek Rojhilatlı parti olmasının yanında, kadın özgürlüğünü ve demokratik özerk yönetim modelini esas alıyor. Eş başkanları Viyan Peyman ve Emir Kerimi’dir.

Rojhilat’taki kadın mücadelesinin önemli yapılanmalarından biri olan KJAR (Doğu Kürdistan Özgür Kadınlar Topluluğu) ise kadınların özgürlük ve eşitlik mücadelesini örgütleyen bir toplumsal yapı olarak öne çıkıyor. KJAR, Rojhilatlı ve İranlı kadınların rejimin baskı, inkar ve kimliklerini yok sayan politikalarına karşı sesini duyurmayı amaçlarken, kadınların sosyal, siyasal ve toplumsal alanlardaki direnişini örgütleyen bir güç olarak faaliyet yürütüyor. Bu doğrultuda, kadınların öz savunma alanında örgütlenmesi kapsamında da HPJ’yi (Kadın Savunma Güçleri) kurdu.

Doğu Kürdistan Savunma Birlikleri (YRK) ise 2004 yılında kurulan ve Rojhilat’taki silahlı savunma gücü olarak faaliyet yürüten bir yapı olarak biliniyor. YRK, İran rejiminin yoğun baskı ve saldırılarına karşı Kürt halkını savunmayı amaçladığını belirtiyor. Demokratik toplumun örgütlenmesi amacıyla 2014 yılında kurulan KODAR (Doğu Kürdistan Demokratik ve Özgür Toplumu) da toplumsal ve siyasal alanda faaliyet gösteren bir diğer yapı olarak öne çıkıyor ve Kürt halkının ulusal birliğini güçlendirmeyi hedefliyor.

28 Şubat’ta başlayan savaşla birlikte İsrail-ABD’nin Rojhilat’taki İran rejimine bağlı askeri yapılanmaları bombalaması, rejim güçlerinin okul, cami ve sosyal tesis gibi sivil kurumlara konuşlanması ve rejimin özellikle Başûrê Kurdistan’da Kürt partilerinin kamplarını hedef alması, Kürt halkı üzerindeki tehditleri artırdı. PJAK da bu saldırılar karşısında halkın derhal yerel komitelerini kurmasını, savunma, sağlık ve hizmet komiteleri aracılığıyla lojistik ağlarını organize etmesini ve gençlerin gerilla saflarına katılarak askeri eğitim almalarına yönelik çağrı yaptı.

İRAN KÜRDİSTAN DEMOKRATİK PARTİSİ (KDP-İ)

KDP-İ, ittifak içindeki en eski partidir. 1945 yılında Mehabad’da kurulan partinin genel sekreterliğini şu anda Mustafa Hicri yürütüyor. Lideri Qazî Muhammed’in 1946’da Mehabad Cumhuriyeti’ni ilan etmesiyle hafızalarda yer eden parti, Kürt halkına yönelik ulusal baskıyı ortadan kaldırmayı hedefliyordu. Ancak Sovyet Kızıl Ordusu’nun İran’dan çekilmesi ve Şah ordusunun ilerleyişiyle birlikte Kürtler büyük bir saldırıyla karşılaştı. Qazî Muhammed, Seyfî Qazî ve birçok lider 1947 yılında Çarçira Meydanı’nda idam edildi; parti bu dönemde büyük bir sarsıntı yaşadı.

1979 İran Devrimi’nin ardından KDP-İ yeniden toparlanma sürecine girdi. Uluslararası alanda tanınan siyasi lider ve diplomat Dr. Abdurrahman Qasimlo partinin başına geçerek “İran için demokrasi, Kürdistan için özerklik” sloganıyla yeni bir yol izledi. Ancak rejim, 1989’da Viyana’da müzakere masasında Dr. Qasimlo’yu katletti. Bu suikast, rejimin düşman yüzünü gözler önüne sererken, halkın arasında da büyük bir öfkeye neden oldu.

Dr. Qasimlo’nun şehit düşürülmesinin ardından Parti’ye Sadiq Şerefkendî öncülük etmeye başladı. Ancak o da tıpkı Qasimlo gibi, hain bir suikast sonucu katledildi. Şerefkendî, Eylül 1992’de Berlin’deki Mikonos Restoranı’nda Sosyalist Enternasyonal toplantısına katıldığı sırada şehit edildi. Almanya’da yürütülen soruşturma ve yargılamalar, suikastın İran rejiminin dini lideri Ali Hamaney’in talimatıyla gerçekleştirildiğini ortaya koydu. Kendi içinde anlaşmazlıklar yaşayan Parti ise 16 yılın ardından, 2022’de Mustafa Hicrî liderliğinde yeniden birleşti.

İRAN KÜRDİSTANI MÜCADELE ÖRGÜTÜ (SAZMAN-İ XEBAT)

26 Haziran 1980’de kurulan Sazman-i Xebat, daha çok ulusal ve dini bir siyasi anlayış etrafında hareket ediyor. Kürdistan toplumunun dini değerlerinin korunmasına da önem veren Sazman-i Xebat, ittifak içindeki tek İslami yapıdır. Kuruluşunda en önemli rol Şêx Celal Huseynî’ye aittir. Şu anda genel sekreterlik görevini Şêx Celal’in oğlu Babê Şêx Huseynî yürütüyor.

İRAN KÜRDİSTANI DEVRİMCİ EMEKÇİLER TOPLULUĞU (KOMALA)

Siyasi Güçler İttifakı içinde yer alan Komala isimli yapılanmanın farklı fraksiyonları bulunuyor. 1970’lerin sonunda kurulan ancak daha sonra iç bölünmeler yaşayan Komala partileri, ittifak kararıyla artık aynı çatı altında, aynı amaç için çalışma yürütecek. Ortaya çıkış tarihlerine baktığımızda bu bölünme süreci daha net görülebiliyor.

Komala, 1970’lerin sonlarında Kürt öğrenci çevreleri ve solcu aktivist ağları etrafında doğdu. Kürt ulusal sorununun çözümünü, sınıf mücadelesi ve işçi sınıfı sorunlarının çözümünde gördü. 1979 İran Devrimi ile toplumun yoksul kesimleriyle bağ kuran Komala, artık “Kürdistan Emekçileri Devrimci Örgütü” adıyla çalışmalarına devam etme kararı aldı. Hem sivil toplum yapılarının örgütlenmesi hem de peşmerge güçlerinin yapılanması için çalıştı; Sine’deki örgütlenme yapısı örnek teşkil etti. Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin Kürdistan’a yönelik saldırı dalgasına başlamasıyla Komala, birçok kent ve köyde aylarca direndi.

Komala, zamanla 1991–2000 yılları arasında İran Komünist Partisi ve bu yapıya bağlı Kürdistan Örgütü ile de çalışmalar yürüttü. Ancak Komünist Parti’nin kendi içinde iki ayrı bölünme yaşaması, Komala’yı 2000’li yılların sonlarından itibaren yeni bir siyasi vizyon belirlemeye itti. Sonuç olarak, Abdulla Mohtadi, Ömer İlhanizade ve Rıza Kaabi’nin de aralarında bulunduğu bir grup önde gelen isim, 2006 yılında Kürdistan Emekçileri Devrimci Topluluğu’nu kurdu.

Parti Genel Sekreteri Abdullah Mohtadi, ittifaka katılma kararını, "Bu, her zamankinden daha fazla safları sıklaştırmaya ihtiyaç duyan Kürdistan halkı için çok iyi bir haber" sözleriyle duyurdu.

İRAN KÜRDİSTANI EMEKÇİLERİ TOPLULUĞU (KOMALA)

İran Kürdistanı Emekçiler Topluluğu, Ömer İlhanizade liderliğinde 2007 yılında “İran Kürdistanı Devrimci Emekçiler Topluluğu”ndan ayrıldı. Yıllarca süren faaliyetlerin ardından iki örgüt, 27 Kasım 2022’de İsveç’in başkenti Stockholm’de düzenledikleri ortak toplantıda “İran Kürdistanı Devrimci Emekçiler Topluluğu” çatısı altında yeniden birleşme kararı aldı. Bir sonraki adım yönetim kadrosunun belirlenmesiydi; ancak 2023 yılında birleşme girişimlerinin başarısız olduğu duyuruldu. O tarihten bu yana örgüt, “Emekçiler Topluluğu” adıyla çalışmalarına devam ediyor. Partinin genel sekreterliğini Rıza Kaabi, sözcülüğünü ise Fariba Mohammadi yürütüyor.

KÜRDİSTAN ÖZGÜRLÜK PARTİSİ (PAK)

2007 yılında İran Kürdistanı Devrimci Emekçiler Topluluğu’ndan (Komala) ayrılan PAK, 2006 yılında Hüseyin Yezdanpenah’ın öncülüğünde kuruldu. “Kürdistan’ın bağımsızlığı” misyonuyla hareket eden PAK, 19 Ağustos 2017'de İran'a karşı savaşacaklarına karar verdi.