Qendîl Dağları eteklerindeki köyler, yıllardır süren direniş ve mücadeleleriyle anılmalarının yanı sıra canlı ve zengin doğalarıyla da dikkat çekiyor. Dağ köylerinin gündelik yaşamı, bölgenin yalnızca siyasal tarihiyle değil, köklü kültürü ve üretim geleneğiyle de şekillendiğini ortaya koyuyor.

Bu yerleşimlerden biri olan Qelat köyü, kadim geçmişi ve etkileyici manzarasıyla öne çıkıyor. Qendîl Dağı’nın Balayan bölgesinde yer alan köy, Başûrê Kürdistan’da art arda yaşanan devrim süreçlerine tanıklık etmiş önemli yerleşim yerlerinden biri olarak biliniyor.

Bugün Qelat’ta onlarca aile yaşamını sürdürüyor. Köy halkı geçimini ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılıkla sağlıyor. Verimli topraklarda çeşitli tarım ürünleri yetiştirilirken, dağ eteklerindeki yaşam üretimle iç içe sürüyor. Qelat, Qendîl Dağları’nın en tanınmış köylerinden biri olarak gösterilirken, burada hayat her dönemde hareketli ve üretken bir seyir izliyor.

Köy sakinlerinden Silêman Seîd, yerleşim yerinde yüzlerce yıl öncesine dayanan çok sayıda tarihi alan bulunduğunu belirtiyor. Qelat’ın Balayan bölgesi açısından coğrafi olarak stratejik bir konumda olduğunu vurgulayan Seîd, köyde onlarca farklı tarım ürününün yetiştirildiğini ifade ediyor.

Aynı köyden Mela Nebî Mela Resûl ise arkeolojik bulgulara göre Qelat’ın tarihinin yaklaşık iki bin yıl öncesine uzandığını dile getiriyor. Resûl, geçmişte bu köyün ilim ve bilime önem veren insanların yaşadığı bir yer olduğunu ve birçok alim yetiştirdiğini de sözlerine ekliyor.

Qendîl Dağı, Başûrê Kurdistan’da stratejik konumuyla öne çıkıyor; Bakur, Başûr ve Rojhilatê Kürdistan bölgeleri arasında doğal bir bağ oluşturuyor. Apocu hareketin mücadelesi de Qendîl Dağları’nın önemini ortaya koyuyor. Ancak siyasi mücadelesinin yanı sıra Qendîl, canlı ve zengin doğasıyla da dikkat çekiyor; asi dağların zirvelerindeki emek ve mücadele, bu tabloyu tamamlıyor.