Beş asırlık gizem: Amerika’yı gösteren ilk Avrupa haritası
Uzun yıllar kayıp olduğu sanılan ve yaklaşık 500 yıllık olduğu belirtilen bir harita, Amerika kıtasının Avrupalılar tarafından yapılan ilk tasviri olabileceği iddiasıyla yeniden gündemde.
Harita, Kristof Kolomb’un yardımcısı ve Santa María gemisinin sahibi olan Juan de la Cosa’ya atfediliyor. Ancak hem kökeni hem de yüzyıllar süren gizemli kayboluşu hala tartışmalı.
Yaklaşık 1500 yılına tarihlenen haritanın, Avrupa, Asya ve Afrika ile birlikte Yeni Dünya’nın kıyılarını gösteren ilk çalışma olduğu düşünülüyor.
Parşömende yer alan notta, “Juan de la Cosa bu haritayı 1500 yılında Santa Maria Limanı’nda yaptı” ifadesi dikkat çekiyor.
Vikinglerin Kanada’ya 1000’li yıllarda ulaştığı bilinse de, Amerika’nın sistemli keşfi Christophe Colomb’un 1492 seferleriyle başladı.
Muhtemelen tek nüsha olan harita, sömürge rekabetinin kızıştığı bir dönemde büyük stratejik değer taşıyordu. Haritada Amerika kıtası, henüz tam olarak bilinmeyen dev bir kara parçasının kenarı gibi resmediliyor; Kuzey Amerika, Karayipler ve Güney Amerika’nın kuzeyine ait kaba hatlar, yeşil alanlar ve birkaç nehir yer alıyor.
Eksik ve hatalarına rağmen, uydu ve GPS’in olmadığı bir çağ için şaşırtıcı bir doğruluk sergiliyor ve Amerika’nın Asya’dan ayrı bir kara parçası olabileceğine dair erken bir sezgiyi yansıtıyor.
YÜZYILLARCA KAYIP KALDI
Harita üç yüzyıldan fazla süre boyunca ortadan kayboldu. 1832 yılında Fransız bilim insanı Charles Walckenaer tarafından Paris’te bir antikacıdan satın alınmasıyla yeniden ortaya çıktı. En yaygın görüşe göre harita, 1810’da Napolyon’un Vatikan arşivlerinden Paris’e taşıttığı belgeler arasında kaybolmuş olabilir.
Ancak haritanın doğruluğu bazı uzmanların şüphelerini artırıyor. Kimi araştırmacılar, çalışmanın gerçekten 1500 yılında yapılmış olamayacağını, 1529’a kadar üretilmiş farklı haritaların birleştirilmiş hali olabileceğini savunuyor. Hatta başka bir “Juan de la Cosa”nın varlığı bile ihtimaller arasında gösteriliyor.
WALDSEEMÜLLER TARTIŞMASI
Eğer bu haritanın 1500 tarihli olmadığı kanıtlanırsa, “Amerika”yı gösteren en eski harita unvanı Martin Waldseemüller’e ait olacak. Waldseemüller’in 1507 tarihli haritası, Batı Yarımküre’yi ilk kez tamamen çevrili ayrı bir kıta olarak gösteriyor ve Amerigo Vespucci’den esinlenerek “America” adını kullanıyor.
Uzmanlara göre bu tartışma, yalnızca bir haritanın kökeniyle sınırlı değil. Tarih boyunca kaç önemli belgenin kaybolduğu ve keşifler çağının hala bilinmeyen kaç sırrı barındırdığı sorusu, bu haritayla birlikte yeniden gündeme geliyor.
