Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) öncülüğündeki silahlı grupların Aralık 2024’te Şam’ı ele geçirmesiyle Beşşar Esed rejiminin 61 yıllık iktidarı sona erdi. Ahmet Şara’nın (Ebu Muhammed Colani) iktidara gelmesinin üzerinden tam bir yıl geçti. Ancak bu bir yıl, özellikle kadınlar için ağır bir bilançoyla sonuçlandı: Katliamlar, kaçırılmalar, sistematik cinsel şiddet ve toplumsal baskılar hızla yükseldi.

ANHA'nın haberine göre saha gözlemleri, sivil toplum kuruluşlarının raporları ve uluslararası insan hakları örgütlerinin verileri, geçen bir yılda kadınlara karşı şiddetin sistematik bir nitelik kazandığını ortaya koyuyor.

8 Aralık 2024’ten bu yana aralarında 29 çocuğun bulunduğu 650 kadın, savaş kalıntıları, silahlı saldırılar, mezhepsel saldırılar, aile içi ve toplumsal şiddet gibi farklı nedenlerle yaşamını yitirdi. En çok vaka Halep, Şam, Humus, Hama, Şam kırsalı, Dera, Tartus, Kuneytra, Lazkiye, Süveyda ve Şam kontrolündeki Derazor bölgelerinde kaydedildi.

Halep: 2’si çocuk 31 kadın

Şam: 1’i çocuk 14 kadın

Humus: 8’i çocuk 34 kadın

Hama: 3’ü çocuk 36 kadın

Dera: 5’i çocuk 23 kadın

Lazkiye: 16 kadın

Derazor:  2’si çocuk 28 kadın

Süveyda: 2’si çocuk 34 kadın

Şam kırsalı: 1’i çocuk 29 kadın

Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR), 127 kadının Suriye Geçiş Hükümeti’ne bağlı silahlı gruplarca katledildiğini belgeledi. Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR) ise yalnızca kıyı katliamlarında 100’den fazla kadının katledildiğini, Süveyda da ise 130 kadının öldürüldüğünü raporluyor.

KAÇIRILMA VE KAYBETTİRİLMELER ARTIYOR

2025 Şubat’ından bu yana özellikle Humus, Hama ve kıyı bölgelerinde çok sayıda Alevi kadın mezhepsel gerekçelerle kaçırıldı. Kadınların kaçırılması bazı bölgelerde silahlı grupların baskı ve kontrol aracı hâline geldi.

Temmuz ayında Süveyda’ya düzenlenen saldırının ardından yaklaşık 100 Dürzi kadının kaçırıldığı ve o tarihten bu yana kendilerinden haber alınamadığı bildiriliyor.

Uluslararası Af Örgütü ve Suriyeli Kadın Kaçırılmalarını Durdurma Platformu’na göre Şubat 2025’ten bu yana 3–40 yaş arasında en az 36 Alevi kadın Lazkiye, Tartus, Humus ve Hama’da kimliği belirsiz kişilerce kaçırıldı. Bu kadınlardan 5’i ve 3 çocuk kalabalıkların gözü önünde alıkonuldu. Buna karşın hükümet herhangi bir soruşturma başlatmadı.

Süveyda’da yılbaşından bu yana 65 kadın kaçırıldı. Birleşmiş Milletler Yüksek Komiserliği, Aralık 2024’ten beri çoğunluğu kadın olan 97 kişinin kayıp veya kaçırılmış olduğunu bildiriyor. Ancak gerçek sayının çok daha yüksek olduğunun altı çiziliyor.

KADINLARIN KARAR MEKANİZMALARINDAN UZAKLAŞTIRILMASI

Savaşın derinleştiği bu dönemde kadınların kamusal ve siyasal alandaki temsiliyeti daha da zayıfladı. Kadınların, kimi bölgelerde baskı unsuru olarak kullanılmalarının yanı sıra toplumsal yaşamda da ciddi kısıtlamalar getirildi.

Başörtüsü ve peçe zorunluluğu, üniversitelerde cinsiyet ayrımı gibi uygulamalar yaygınlaştırılırken, kadın hareketleri ve hak örgütleri büyük ölçüde işlevsizleştirildi.

Nüfus sayım merkezlerinin verilerine göre ülkede yaşayan yaklaşık 11 milyon kadına rağmen yönetim kadrolarındaki kadın oranı oldukça düşük. Kabinede yalnızca bir kadın bakan bulunuyor, Kadın İşleri ve Sosyal İşler Bakanı Hind Qebewat. Böylece kadın temsiliyeti bakanlık düzeyinde %5’te kaldı, bu oran uluslararası standartlarda öngörülen en az %30’luk kotanın oldukça altında.

KADIN EYLEMLERİ

Örgütlenme hakkına getirilen kısıtlamalar nedeniyle kadın çalışmalarının çoğu bireysel çabalarla yürütülüyor. Bu koşullar altında Süveyda’da 22 Kasım’da “Herair Başan Hareketi” kurularak kaçırılan kadınlara dikkat çekmek ve kadınların toplumsal hayata katılımını güçlendirmek hedeflendi. Hareket, bölgenin ilk kadın örgütü olma özelliğini taşıyor.

Ayrıca bölgede 500 kadından oluşan özel bir kadın askeri birlik kuruldu. Şekaa, Şehba, Qerya ve Milih bölgelerindeki üslerde kadınlara askeri eğitim, öz savunma ve ilk müdahale eğitimleri veriliyor.