Demokratik Dil Kurumları tarafından "Statüden eğitime kadar müzakere için yeni bir çerçeve" şiarıyla düzenlenen Kürt Dil Konferansı, "Sivil inisiyatiflerin Kürt dilinin yayılmasına katılımı" başlıklı üçüncü oturumla devam etti.

Amed Büyükşehir Belediyesi Meclisi Eşsözcüsü Demet Ceylan'ın moderatörlüğündeki oturumda, yazar Dilawer Zeraq ile Amed Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı Dil Koruma ve Geliştirme Şube Müdürü Tahir Baykuşak konuştu.

'KÜRTÇE YAŞAM ALANLARI KURMALIYIZ'

"Dilsel sömürgecilikten arındırma politikaları: Dilin korunmasında ailenin rolü" başlıklı sunumunda konuşan Dilawer Zeraq, asimilasyon politikalarının devletin ideolojik kurumları eliyle yürütüldüğünü belirterek, dışarıdaki egemen dilin zamanla anadilin yerini aldığını söyledi.

Kürtçenin yeniden güçlenmesi için yaşam alanlarının önemine işaret eden Zeraq, "Kürtçeyi dekolonizasyondan kurtarmak için Kürtçe yaşam alanları kurmalıyız. Bunun için de mekânlarımızı yeniden kazanmalıyız. Ev dışında da Kürtçenin konuşulduğu, üretildiği ve yaşatıldığı alanlar oluşturulursa dil her alana yayılır" dedi.

'KENTLERİMİZİ KÜRTÇEYLE DONATMALIYIZ'

"Dilin kamusal alandaki görünürlüğü nasıl artırılabilir?" başlığıyla konuşan Tahir Baykuşak ise Bask, Katalonya, Galler ve Yeni Zelanda'daki dil canlandırma modellerine değinerek bu deneyimlerin ortak yönlerini anlattı.

Kayyım uygulamalarıyla birlikte Kürdistan kentlerinde yürütülen dil çalışmalarının gerilediğini ifade eden Baykuşak, kentlerin yeniden Kürtçeyle görünür hale getirilmesi gerektiğini söyledi. Baykuşak, tüm tabelaların ve köy isimlerinin Kürtçe olması gerektiğini belirterek belediyenin bu alandaki çalışmalarını da aktardı.

DİL POLİTİKALARI TARTIŞILDI

Konferansın son oturumu "Kürt dil politikaları ve stratejileri" başlığıyla gerçekleştirildi. Leyla Kaymaz'ın moderatörlüğündeki oturumda Zeki Peker ile Amed Kürt Enstitüsü Eşbaşkanı Murat Bilgiç konuştu.

"Kürtçe dil stratejisine dair bazı dünya örnekleri" başlıklı sunumunda Zeki Peker, dil meselesinin yalnızca devlet politikalarına bırakılamayacağını belirterek, dilin korunması için toplumsal inisiyatifin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Murat Bilgiç ise dil politikalarında kısa, orta ve uzun vadeli planlamanın önemine dikkat çekerek, "Dilin saygınlığı yeniden yükseltilmelidir. Yüzlerce kurum bu meseleyle ilgileniyor. Dil meselesi herkesin sorumluluğundadır" ifadelerini kullandı.

KONFERANSTA ALINAN KARARLAR

Katılımcıların önerilerinin ardından konferansın sonuç bildirgesi açıklandı. Buna göre öne çıkan kararlar şöyle: 

* 15 Mayıs Kürt Dili Bayramı haftası festival olarak kutlanacaktır. Bu hafta boyunca, 15 Mayıs’ın önemini ve etkisini gölgede bırakacak hiçbir program hazırlanmayacaktır. Dilin geliştirilmesi ve canlandırılması amacıyla, şartsız bir şekilde 2 yılda bir dil konferansı düzenlenecektir.

 * Dil kurumlarının tek bir çatı altında örgütlenmesi ve ortak çalışmalar yürütmesi amacıyla “Kürt Dili Kurumları Konfederasyonu/Komünü (KSZK)” adıyla bir konfederasyon kurulacaktır.

* Kürtçenin Kürdistan’da birinci dil olması için, kurum ve kuruluşlarımız arasındaki tüm kurum içi örgütsel yazışmalar Kürtçe yapılacak; ihtiyaç duyulması ve duruma göre Türkçe çevirisi de eklenecektir.

* Folklor çalışmalarının kurumsallaşması ve sürekliliği, yerel yönetimlerin iş birliğiyle (Dil Daire Başkanlıkları bünyesinde, dili geliştirme ve yaygınlaştırma müdürlüğü şeklinde) yürütülecektir.

* Tüm yurtsever kurum ve kuruluşlar, dil çalışmaları için kendi bütçelerinden özel bir pay ayırmak zorundadır.

* Kurumlar; Kürtçe bilmeyen, az bilen veya yazım düzeyinde yetersiz olan personelleri için, seviyelerine uygun zorunlu dil atölyeleri organize etmelidir.

* Kurumların resmi web siteleri, sosyal medya hesapları ve basın açıklamaları birinci sırada Kürtçe olmalıdır. Diğer diller, Kürtçenin ardında sadece birer çeviri alternatifi olarak yer almalıdır.

* Çevrim içi (online) bir okulun kurulması için çalışmalara başlanacaktır.

* Kurum, kuruluş, sokak, cadde, park vb. yerlerin isimleri Kürtçeleştirilecek ve kentin peyzajı buna göre düzenlenecektir.

* Kürtçe kullanımını siyasi temsilin bir ölçütü olarak tanımlıyoruz; Kürtleri temsil etmek isteyen herkes Kürtçe öğrenmelidir.

* Farklı çevrelerin de içinde yer alacağı geniş bir Kürt dili ağının kurulması için girişimler başlatılacaktır.

* Yerel yönetimler, genel konferanslarında dil ve eğitim üzerine bir dizi karar almıştır. Örneğin; Kürt Dilini Geliştirme ve Koruma Daire Başkanlığı, Kürt Dilini Geliştirme ve Koruma Müdürlüğü ile Kürt Dilini Geliştirme ve Koruma Birimlerinin kurulması (Kreşler, çocuk merkezleri, oyun odaları ve anaokullarının açılması) vb.

* Alınan bu kararların en kısa sürede yürürlüğe girmesini, başarılı çalışmaların hayata geçirilmesini ve bu çalışmalara tam destek sunulmasını ümit ediyoruz.

* Sadece kültürel içerik yayınlayacak özgün bir televizyon kanalı açılmalıdır.

* Kirmanckî/Zazakînin, Türkçenin tahakkümünden ve Kurmancînin gölgesinden çıkarak gelişmesi için: Jiyan TV gibi bağımsız/başkaca bir televizyon kanalı kurulmalıdır. Arî Vakfı ve bağımsız bir Kirmanckî Akademisi kurulmalıdır. Dilin standardizasyonu üzerine çalışmalar yürütülmelidir.

Konferans, alınan kararların okunmasının ardından sona erdi.